“`html
İran’da karışıklık devam ediyor…
Tahran’da patlak veren protestolar, ülkenin 31 eyaletine sıçramış durumda.
PROTESTOLARIN ARTAN ŞİDDETİ
Başkent Tahran başta olmak üzere Tebriz, Meşhed, Ahvaz, İsfahan, Şiraz, Kum, Yezd, Kirmanşah gibi pek çok şehirde, kamu ve özel mülklere yönelik saldırılar gerçekleşti. Tahran hükümeti, gösterilerin yayılması üzerine internet erişimini kısıtlama yoluna gitti.
İran halkının son iki haftada gerçekleştirdiği rejim karşıtı gösterilere dair önemli gelişmeler 5 ana başlık altında toplandı.
1 – Protestolar nasıl ortaya çıktı?
İran’daki döviz kurunun ulusal para birimi karşısındaki yükselişi, ekonomik sıkıntıları daha da derinleştirdi. Piyasalardaki belirsizlik ve durgunluk, Tahran’da esnafların sokaklara dökülmesine yol açtı. Bazı bölgelere kepenk kapatan esnaflar, protestoların büyümesine katkı sağladı.
Başlangıçta emniyet güçleri gösterilere müdahale etmedi; fakat eylemlerin arttığı durumlarda göz yaşartıcı gaz ve plastik mermi kullanarak müdahale etme kararı aldılar. Göstericilerle polis arasında zaman zaman çatışmalar meydana geldi.
2 – İranlı liderlerin tepkileri nasıldı?
İran lideri Ali Hamaney, 3 Ocak’ta yaptığı açıklamada, protestoların ekonomik talebinin haklı olduğunu kabul etti, ancak kaos yaratmaya çalışanlara karşı daha sert önlemler alınması gerektiğini vurguladı.
Dövizdeki artışın “dış güçlerin etkisi” olduğunu belirten Hamaney, çıkar peşinde koşanların halkın sıkıntılarından yararlandığını ifade etti.
Hamaney, “Protestoları dinleriz, ancak kaos çıkartanlarla bu şekilde diyalog kurulamaz.” diyerek durumu tanımladı. Ayrıca, 9 Ocak’ta ABD Başkanı Donald Trump’ı gösterileri kışkırtmakla suçladı ve “yabancı destekli provokatörlere göz açtırmayacaklarını” ifade etti.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, 2 gün sonra yaptığı açıklamada, protestocu temsilcileriyle bir diyalog kurulması gerektiğini belirtti. Pezeşkiyan, “Sorunların çözümü için hareket geçeceğiz.” dedi.
Ayrıca, Pezeşkiyan, 1 Ocak’ta, ülkedeki ekonomik sorunlardan ABD’nin değil, kendilerinin sorumlu olduğunu kaydetti. “Eğer halk memnun değilse, bu bizim sorunumuzdur.” dedi.
3 – Trump ve Netanyahu’dan gelen açıklamalar
ABD Başkanı Donald Trump, İran’daki protestolara dair 2 Ocak’ta “Eğer İran, barışçıl göstericilere saldırırsa, ABD devreye girecektir.” açıklamasını yaptı.
Benzer bir şekilde, 4 Ocak’ta, “Eğer protestoculara zarar verirlerse, İran ciddi bir darbe alacaktır.” dedi. Ayrıca, İran’daki gelişmeleri dikkatle izlediklerini belirtti.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, 11 Ocak’ta kabine toplantısında İran’da yaşananları desteklediğini dile getirerek, “İsrail, İran halkının özgürlük mücadelesini destekliyor.” şeklinde konuştu.
Netanyahu ayrıca, “Pers ulusu yakında zalimlerden kurtulacaktır.” ifadesini kullandı.
Trump, İran’ın bir gün önce ABD ile temasa geçtiğini belirterek, “Görüşme ayarlayabiliriz. Ancak yaşananlar nedeniyle bazı adımlar atmamız gerekebilir.” dedi. Ayrıca, İran’daki internetin kısıtlandığına dikkat çekerek, Elon Musk’dan Starlink aracılığıyla internet bağlantısının sağlanabileceğine dair görüşmeler yaptığını ekledi.
4 – Ülkede devam eden protestolarla neler oldu?
İran İnsan Hakları Aktivistleri Ajansı (HRANA), 11 Ocak’ında yaptığı açıklamada, gösterilerde 37’si emniyet görevlisi olmak üzere 544 kişinin hayatını kaybettiğini, 10,681 kişinin de gözaltına alındığını bildirdi.
Gösterilerde ölen güvenlik mensuplarının sayısının ise 111 olduğu ifade edilirken, protestocularla ilgili resmi bir rakam verilmedi. Ülkede internet kesintisi ve telefon hatlarında sorunlar yaşanıyor. Resmi haber sitelerine erişim de büyük oranda kısıtlanmış durumda.
Tahran Belediye Başkanı Ali Rıza Zakani, 8 Ocak’ta protestocuların hem kamu hem de özel mülklere önemli zararlar verdiğini aktardı.
Tahran’daki bazı grupların otobüs, itfaiye aracı gibi birçok araca, yapı ve bankaya zarar verdiğini belirten Zakani, bu durumun dış güçler tarafından yönlendirildiğini ileri sürdü.
5 – ABD’nin İran’a müdahale olasılığı nedir?
Amerikan basını, Trump yönetiminin İran ile ilgili olası askeri müdahale senaryolarını değerlendirdiğini, 13 Ocak’ta bu konuda Trump’a bilgi verileceğini aktardı.
Görüşülen üç ana seçenek arasında; İran’ın askeri ve sivil tesislerine yönelik “gizli siber saldırılar”, Starlink operasyonuyla İran’a internetin ulaştırılması ve askeri hedeflere hava saldırıları yer alıyor.
Bazı Pentagon yetkilileri, olası askeri müdahalelerin İran halkını bir araya toplayabileceğinden ve protestoları zayıflatabileceğinden endişe ediyorlar. İran hükümeti, herhangi bir askeri saldırıya karşı yanıt vereceğini ve ABD üslerini hedef alacağını duyurdu.
“`
